معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با تشریح الزامات بهکارگیری برنامه درسی مدرسهای در عمل، «ایجاد فهم مشترک» میان سطوح مختلف نظام آموزشی و «انعطاف در اجرای برنامههای درسی» را دو ضرورت اساسی برای کاهش فاصله میان برنامه درسی مصوب و برنامه درسی اجرا شده در مدارس دانست و تأکید کرد: حرکت به سمت مدرسه برنامهمحور باید تدریجی، هوشمندانه و متناسب با ظرفیت واقعی مدارس و نیروی انسانی انجام شود.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی؛ حجتالاسلام دکتر علی لطیفی در نشست زیستبوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدايی ویژه راهبران برنامه درسی، اظهار کرد: هدف اصلی این است که بدانیم راهنمای عمل برنامه درسی مدرسهای در مدرسه چه کاربردی دارد و چگونه میتوان از آن برای تحقق بهتر اهداف یادگیری استفاده کرد.
وی با اشاره به سه خدمت پیشبینیشده در زیستبوم جدید برنامه درسی گفت: در این زیستبوم، «راهنمای عمل برنامه درسی مدرسهای» بهعنوان چارچوب انتظارات از مدرسه، «بستههای تربیت و یادگیری» بهعنوان منابع و فرصتهای یادگیری و «پشتیبانی علمی از اجرای برنامه درسی» در سه مرحله استقرار، مراقبت و پایش، بازخورد، توسعه و اصلاح، در اختیار مدرسه قرار میگیرد.
لطیفی افزود: در نهایت، تحقق اهداف برنامه درسی در مدرسه اهمیت دارد، نه صرفاً به پایان رساندن کتاب درسی. بنابراین، تعهد مشترک ستاد، استان، منطقه و مدرسه باید معطوف به تحقق انتظارات یادگیری و اهداف تربیتی باشد.
فاصله میان برنامه درسی مصوب و اجراشده
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با بیان اینکه در همه نظامهای آموزشی معمولاً فاصلهای میان برنامه درسی مصوب و برنامه درسی اجرا شده وجود دارد، یکی از مهمترین دلایل این فاصله را نحوه فهم برنامه درسی در مدرسه عنوان کرد.
وی توضیح داد: اگر قرار است این فاصله کاهش یابد، باید از یک سو فهم مشترکی نسبت به برنامه ایجاد شود و از سوی دیگر، امکان انعطاف در اجرای آن وجود داشته باشد.
«فهم مشترک»؛ نخستین گام اجرای صحیح برنامه درسی
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، ایجاد فهم مشترک را ضروری دانست و گفت: شما راهبران مستقیماً با عوامل مدرسه ارتباط خواهید داشت و قرار است این آموزش را به آنها منتقل کنید. یکی از دلایل تغییر شیوه آموزش و حرکت از آموزشهای متمرکز کشوری به سمت راهبران این است که فهم مشترک، دقیقتر و کاملتر در مدرسه شکل بگیرد.
لطیفی ادامه داد: وقتی راهنما را صرفاً در اختیار مدرسه قرار میدهیم، ممکن است نقاط تأکید آن برای معلم کاملاً روشن نباشد؛ اما وقتی راهبر در کنار معلم قرار میگیرد و توضیح میدهد هر قسمت با چه هدفی باید فهم شود، زمینه برای شکلگیری یک درک مشترک فراهم میشود.
وی «انعطاف» را دومین عنصر ضروری در اجرای برنامه درسی دانست و گفت: مدرسه و معلم باید بتوانند شرایط، توانمندیها، امکانات، بافت و زمینه آموزشی و ویژگیهای دانشآموزان خود را در اجرای برنامه لحاظ کنند.
او افزود: ممکن است معلم وارد کلاس شود و ببیند دانشآموزان در آن روز آمادگی یادگیری یک موضوع را ندارند. در چنین شرایطی ممکن است لازم باشد ابتدا فعالیتی برای ایجاد آمادگی و شرایط روانی مناسب انجام شود. بنابراین برنامه درسی باید در ذات خود سطحی از انعطاف را داشته باشد تا معلم مسئولیتپذیر احساس نکند که امکان متناسبسازی برنامه با شرایط واقعی کلاس را ندارد.
چهار سطح برای اجرای برنامه درسی مدرسهای
لطیفی با تشریح چشمانداز سازمان برای اجرای برنامه درسی مدرسهای، گفت: در وضعیت مطلوب، میتوان چهار نوع اجرای برنامه درسی مدرسهای را به رسمیت شناخت: مدرسه بهعنوان «مجری»، «انطباقگر»، «انتخابگر» و در بالاترین سطح، «تولیدکننده».
وی توضیح داد: در نخستین سطح، مدرسه مجری بستههای تربیت و یادگیری است؛ یعنی بستههایی که برای تحقق اهداف و انتظارات یادگیری طراحی شدهاند، در مدرسه اجرا میشوند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی افزود: در سطح دوم، مدرسه از حالت صرفاً مجری خارج شده و میتواند بخشی از فعالیتها و موقعیتهای یادگیری را متناسب با شرایط بومی و نیازهای دانشآموزان خود تغییر دهد.
لطیفی درباره سطح سوم اظهار کرد: مدرسه میتواند با توجه به انتظارات عملکردی، بخشی از بستههای تربیت و یادگیری یا منابع آموزشی مورد تأیید را انتخاب کند و در صورت مناسبتر بودن، جایگزین بخشهایی از منابع موجود کند.
وی ادامه داد: در سطح چهارم، مدرسه توانمند میتواند برای چارچوب برنامه درسی خود، بخشی از مواد و منابع آموزشی را تولید کند. این سطح، اوج توانمندی مدرسه در برنامهریزی درسی است.
لطیفی تأکید کرد: حتی در مدرسهای که صرفاً مجری بستههای تربیت و یادگیری است، راهنمای عمل برنامه درسی مدرسهای نقش مهمی دارد؛ زیرا کمک میکند معلم نسبت به کتاب و بسته یادگیری، نگاه عمیقتر، هوشمندانهتر و آگاهانهتری پیدا کند.
تأکید بر مشارکت استان و منطقه در برنامه درسی
لطیفی با اشاره به نقش استانها و مناطق آموزشی گفت: یکی از اتفاقاتی که باید بهتدریج در زیستبوم جدید رخ دهد، شکلگیری مسئولیتپذیری نسبت به برنامه درسی در سطح منطقه و استان است.
وی افزود: معاونتهای آموزشی در استان و منطقه باید به این درک برسند که آنها نیز در برنامه درسی سهم دارند، باید نظر بدهند، مشارکت کنند و در این فرایند مسئولیت بپذیرند.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با بیان نمونهای درباره فعالیتهای حوزه سلامت گفت: اگر مدرسهای برای تحقق یک انتظار عملکردی، مثلاً در زمینه سلامت دهان و دندان، ایده متفاوتی از فعالیت پیشنهادی داشته باشد، میتواند آن را طراحی کند و منطقه نیز آن را بررسی و تأیید کند. در ادامه، فعالیت تأییدشده میتواند وارد بانک فعالیتهای منطقه شود تا مدارس دیگر نیز در صورت تمایل بتوانند از آن استفاده کنند.