کارشناس دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، در برنامه «نوروز دانش» شبکه آموزش سیما، با تشریح رویکرد سازمان در بازنمایی مفهوم «ایران عزیز» در کتاب‌های درسی، از طراحی و ارائه محتوای تصویری و آموزشی با محوریت سه مفهوم غرور ملی، عزت ملی و تلاش برای ساخت ایران قوی در پشت جلد حدود ۳۰ جلد از کتاب‌های درسی خبر داد.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ احسان وادی‌السلامی کارشناس دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در گفت‌وگو با برنامه «نوروز دانش» شبکه آموزش سیما با تبریک آغاز سال تحصیلی جدید، به‌ویژه به دانش‌آموزان پایه اول، اظهار کرد: طی یک سال گذشته اتفاقات مختلفی را پشت سر گذاشتیم و یکی از واژه‌هایی که بسیار شنیده شد، عزت ایران عزیز، عزت ملی و افتخاری بود که نسبت به پرچم سه‌رنگ کشورمان داریم. در حوزه آموزش نیز لازم بود برای تبیین این موضوع و انتقال معنای آن به دانش‌آموزان، اتفاقی متناسب با فضای تعلیم و تربیت رقم بخورد.
«ایران عزیز»؛ روایتی آموزشی از یک تجربه ملی
وی با اشاره به حوادث یک سال و نیم گذشته و تجربه مردم ایران از این رویدادها گفت: آنچه اتفاق افتاده، صرفاً مجموعه‌ای از رخدادهای جنگی نیست، بلکه این حوادث دارای معناست. مردم ایران با سابقه تمدنی و فرهنگ غنی خود، معنای متفاوتی به دفاع از خود بخشیده‌اند و عزت ایران، تاریخ مقاومت، دفاع همه‌جانبه و حضور و همدلی مردم در حل مشکلات، بخشی از این روایت است.
کارشناس دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری افزود: کتاب درسی به عنوان یکی از بزرگ‌ترین رسانه‌هایی که در اختیار دانش‌آموزان قرار دارد و به عنوان منبع یادگیری، همواره با دانش‌آموز همراه است؛ آن را در کیف خود می‌گذارد، برمی‌دارد، با همکلاسی‌هایش می‌خواند و در کتابخانه نگهداری می‌کند. بنابراین جلد و پشت جلد کتاب درسی نیز همواره دیده و استفاده می‌شود.
وی ادامه داد: متناسب با معنایی که مردم ایران با تمدن، فرهنگ و تاریخ غنی خود به مفهوم دفاع بخشیده‌اند، در تصاویر حدود ۳۰ جلد کتاب درسی که از امروز در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفته، این مفاهیم با صفحه‌آرایی و طراحی مناسب ارائه شده است.
سه مفهوم کلیدی در پشت جلد کتاب‌های درسی
وادی‌السلامی سه مفهوم اساسی مورد توجه در این طراحی‌ها را غرور ملی، عزت ملی و تلاش برای ساختن یک ایران قوی عنوان کرد و گفت: این سه مفهوم در پشت جلد کتاب‌های درسی مرور شده است و نگاه ما این بوده که جنگ صرفاً یک حادثه نیست، بلکه معنایی خلق شده که باید متناسب با هر پایه تحصیلی و ویژگی‌های سنی دانش‌آموزان، به صورت آموزشی و تصویری ارائه شود.
وی درباره تفاوت این رویکرد در دوره‌های مختلف تحصیلی توضیح داد: در دوره ابتدایی، مفهوم احساس امنیت و افتخار به ملت ایران ارائه شده است. در دوره متوسطه اول، مفاهیمی مانند دفاع، شناخت دشمن و مسئولیت در قبال وطن و میهن مورد توجه قرار گرفته و در دوره متوسطه دوم، موضوع به شکل تحلیلی‌تر و عمیق‌تر دنبال شده است.
به گفته وی، در دوره متوسطه دوم، مفاهیمی مانند عزت ملی و ساخت ایران قوی با استفاده از ظرفیت‌های تصویری و نمادهایی مانند مردم و سیمرغ و با رویکردی تاریخی‌تر، استدلالی‌تر و بین‌المللی‌تر به دانش‌آموزان ارائه شده است.
هر درس، روایتی متناسب با محتوای خود از ایران عزیز
کارشناس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با اشاره به اینکه این مفاهیم متناسب با ماهیت هر درس نیز بازنمایی شده‌اند، گفت: در درس قرآن، مفهوم ایمان و کرامت ملی مورد توجه قرار گرفته است؛ در ادبیات و زبان فارسی، زبان فارسی به عنوان هویت‌بخش و وحدت‌بخش ملی و بستری برای روایت صحیح از دفاع مطرح شده است.
وی افزود: در درس تاریخ، حافظه تاریخی ملت ایران و مقاومت آن در برابر استعمار، هجوم بیگانگان و استکبار روایت شده و در جغرافیا، به‌ویژه در دوره دوم متوسطه، مباحث جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک به صورت تحلیلی مورد توجه قرار گرفته است.
وادی‌السلامی ادامه داد: در فیزیک، ریاضی و علوم پایه، موضوع دانش و ساخت ایران قوی مطرح شده تا دانش‌آموزان دریابند چگونه می‌توانند از دانشی که می‌آموزند برای تولید ملی استفاده کنند. در دروسی مانند کار و فناوری نیز ساختن ایران و خودکفایی مورد توجه قرار گرفته و در تفکر و سواد رسانه‌ای، روایت رسانه‌ای و آمادگی دفاع در حوزه رسانه برای دانش‌آموزان مطرح شده است.
پیوند محتوای کتاب با فرهنگ ایرانی و فرصت گفت‌وگو در کلاس
وی با اشاره به درج بخش‌هایی از بیانات رهبر شهيد در بیشتر این پشت جلدها اظهار کرد: در بسیاری از پشت جلدها، بخشی کوتاه از بیانات رهبر شهيد انقلاب نیز در کنار تصویر ارائه شده است و همه این موارد با کلیدواژه «ایران عزیز» همراه شده است.
وادی‌السلامی این محتوا را فرصتی برای یادگیری و گفت‌وگو در کلاس دانست و گفت: این یک فرصت یادگیری برای دانش‌آموزان است تا معلمان بتوانند به محتوایی که دانش‌آموزان می‌خوانند، معنا و جهت بدهند و درباره فرهنگ بومی که در وجود همه ایرانیان وجود دارد، بیشتر در کلاس گفت‌وگو کنند.
طراحی پشت جلدها با مشارکت معلمان و متخصصان
کارشناس دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری درباره فرایند طراحی این محتواها نیز گفت: در سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، زمانی که قرار است یک موقعیت یادگیری خلق شود، تلاش می‌کنیم از تخصص‌های مختلف استفاده کنیم.
وی افزود: معلمی که در آن پایه یا دوره تحصیلی تدریس می‌کند، با توجه به شناختی که از دانش‌آموزان دارد، بررسی می‌کند که یک محتوا برای آنان مناسب و قابل فهم است یا خیر و چه نکات مثبت یا منفی دارد. در کنار آن، مؤلف همان کتاب درسی، جامعه‌شناس، روان‌شناس و متخصصان دیگر نیز در فرایند طراحی حضور دارند.
وادی‌السلامی تصریح کرد: همه این تخصص‌ها با گروه هنری که قرار است این کار را تولید کند، گفت‌وگو و مشورت می‌کنند و در نهایت با تعامل و هماهنگی میان این مجموعه تخصص‌ها، محتوای نهایی تولید و ارائه می‌شود.
کتاب درسی؛ بازنمای فرهنگ مقاومت و عزت ایران
وادی‌السلامی در پایان با اشاره به ظرفیت این محتواها برای اثرگذاری بر دانش‌آموزان گفت: ما جامعه‌ای مقاوم داریم و فرهنگ مقاومت در روح مردم ایران وجود دارد. کتاب درسی نیز همراه با مردم، همان چیزی را که در فرهنگ ایرانی وجود دارد، بازنمایی می‌کند و تلاش شده است دانش‌آموزان همان مفاهیم را در کتاب درسی خود حس کنند.