به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، کتاب درسی یکی از مهم‌ترین منابع یادگیری در نظام‌های آموزشی و از عناصر اساسی فرآیند آموزش به شمار می‌رود. این منابع علاوه بر انتقال دانش، بازتاب‌دهنده بخشی از تحولات تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و آموزشی هر دوره هستند و تصاویر، موقعیت‌های زمانی و مکانی و ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی مورد نظر جامعه را نیز به نسل‌های آینده منتقل می‌کنند. از همین رو، مطالعه و نگهداری کتاب‌های درسی گذشته می‌تواند تصویری روشن از روند تحول نظام آموزشی و برنامه درسی کشور ارائه دهد.

آرشیو؛ حافظه تاریخی نظام آموزشی 

آرشیو، محل نگهداری اسناد، مدارک، منابع و آثار فرهنگی، حقوقی و اداری یک سازمان است که به دلیل ارزش پایدار اطلاعاتی، تاریخی و پژوهشی خود حفظ می‌شوند. ارزش مواد آرشیوی نیز در بخش مهمی به قدمت و قابلیت آنها برای بازخوانی گذشته بازمی‌گردد.

در این میان، آرشیو کتاب‌های درسی کتابخانه سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های مکتوب آموزش و پرورش کشور محسوب می‌شود. این مجموعه، کتاب‌های درسی دوره‌های مختلف را دربر می‌گیرد و امکان مطالعه سیر تحول محتوای آموزشی، زبان، ادبیات، ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی و رویکردهای برنامه درسی در دوره‌های گوناگون را فراهم می‌کند.

آغاز شکل‌گیری گنجینه کتاب‌های درسی 

فرآیند گردآوری و نگهداری این مجموعه از دهه ۶۰ و با فراخوان وقت سازمان برای اهدای کتاب‌های درسی از سوی فرهنگیان و دوستداران کتاب درسی آغاز شد. این اقدام زمینه شکل‌گیری مجموعه‌ای منسجم برای جمع‌آوری، حفظ و نگهداری کتاب‌های درسی از گذشته تا دوره معاصر را فراهم کرد.

با توجه به اهمیت این گنجینه، بر اساس طرح جامع آرشیو کتاب‌های درسی آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران با عنوان «نماد حافظه نظام آموزشی و میراث مکتوب برنامه درسی» مقرر شد فعالیت‌های مرتبط با آرشیو چاپی و الکترونیکی در بازه‌های ۱۰ ساله و بر اساس دهه ساماندهی شود.

این فعالیت‌ها در پنج محور فراهم‌آوری، پردازش و سازماندهی، ارائه خدمات، حفاظت و نگهداری و تجهیزات و زیرساخت‌ها تعریف شده است.

۲۱ هزار و ۲۲۰ عنوان کتاب درسی؛ از ۱۳۳۰ تا ۱۴۰۵ 

در ادامه این روند، در نرم‌افزار اختصاصی پایگاه‌های آرشیوی، دو بانک اطلاعاتی با عنوان‌های «پایگاه آرشیو الکترونیکی کتاب درسی» و «پایگاه آرشیو کتاب‌های درسی چاپی» ایجاد و فراداده‌های مربوط به منابع در آنها ثبت شده است.

بر اساس اطلاعات موجود، در حال حاضر ۲۱ هزار و ۲۲۰ عنوان کتاب درسی از سال ۱۳۳۰ تا ۱۴۰۵ به صورت تمام‌متن در آرشیو الکترونیکی قابل دسترسی و مشاهده است و قرار است در ادامه، سایر کتاب‌های موجود در آرشیو نیز به این مجموعه افزوده شود.

این مجموعه می‌تواند منبعی ارزشمند برای پژوهشگران حوزه‌های علوم تربیتی، برنامه‌ریزی درسی، تاریخ آموزش و پرورش، مطالعات فرهنگی و اجتماعی و همچنین علاقه‌مندان به تاریخ کتاب و آموزش در ایران باشد.

چگونه به آرشیو الکترونیکی کتاب‌های درسی دسترسی پیدا کنیم؟ 

برای استفاده از منابع آرشیو الکترونیکی کتاب‌های درسی ابتد وارد وبگاه سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی به نشانی www.oerp.ir شده و از بخش «خدمات سازمان» به «سامانه کتابخانه و مرکز اسناد» و سپس «سامانه کتابخانه ـ آرشیو کتاب درسی» به نشانی http://splib.oerp.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll مراجعه نمائید.

کاربران می‌توانند به‌عنوان میهمان، در بخش جست‌وجو با درج کلیدواژه مورد نظر و انتخاب محتوا «کتاب درسی»، متن کتاب‌ها را به همراه عنوان، مقطع، سال نشر و شماره صفحه مشاهده کنند.

به این ترتیب، آرشیو الکترونیکی کتاب‌های درسی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، علاوه بر ایفای نقش در حفاظت و صیانت از میراث مکتوب برنامه درسی کشور، فرصتی برای بازخوانی مسیر تحول آموزش و پرورش و دسترسی آسان‌تر به منابع ارزشمند تاریخی و آموزشی فراهم کرده است.