رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام خود به مناسبت سالروز عملیات ذوالفقاری، از فداکاری یک کارگر ساده و غیور ایرانی یاد کردند که با هوشیاری و ازجان‌گذشتگی، مردم را از نقشه دشمن بعثی برای اشغال آبادان آگاه کرد؛ قهرمانی به نام دریاقلی سورانی که روایت رشادت او در درس هشتم کتاب فارسی پایه ششم ابتدایی، با عنوان «دریاقلی»، به یکی از ماندگارترین جلوه‌های ایثار و مسئولیت‌پذیری در کتاب‌های درسی تبدیل شده است.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ گاهی سرنوشت یک شهر و حتی مسیر یک حماسه تاریخی، به تصمیم و اراده یک انسان گره می‌خورد؛ انسانی که نه فرمانده است، نه صاحب منصب و نه برخوردار از امکانات نظامی، اما در لحظه‌ای سرنوشت‌ساز، مسئولیت خود را در برابر مردم و سرزمینش به‌خوبی می‌شناسد. دریاقلی سورانی از همین قهرمانان است؛ مردی که در نخستین ماه‌های جنگ تحمیلی، با دوچرخه خود به دل خطر زد تا آبادان در محاصره و اشغال دشمن گرفتار نشود.
حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، در پیام نهم آبان‌ماه ۱۴۰۵، به مناسبت سالروز عملیات ذوالفقاری، با اشاره به این حماسه مردمی، هوشیاری مردم، ایمان و انگیزه الهی، فداکاری و جان‌فشانی نیروهای مردمی و ایستادگی غیورمردانه آنان در کنار سلحشوری ارتش و سپاه را رمز غلبه بر دشمن متجاوز و مسلح دانستند.
در بخشی از این پیام آمده است: «آن روز، یک کارگر ساده و غیور ایرانی با فداکاری و ازجان‌گذشتگی، مردم را از نقشه شوم دشمن آگاه کرد و جمعی از نیروهای مردمی و اهالی مساجد آن منطقه، با ایمان و انگیزه الهی و حداقل امکانات و با هدایت امام جمعه مجاهد و فداکار آبادان، عالم عامل و شجاع، مرحوم آیت‌الله جمی رحمة‌الله علیه، در میدان مبارزه حاضر شدند.»
این کارگر ساده و غیور، همان دریاقلی سورانی است؛ مردی که نام و حماسه‌اش در صفحات کتاب فارسی ششم ابتدایی با روایتی داستانی و شاعرانه برای دانش‌آموزان بازگو شده است.
از یک دوچرخه فرسوده تا یک حماسه ملی
درس هشتم کتاب فارسی پایه ششم ابتدایی با یادآوری نقش انسان‌هایی آغاز می‌شود که برای رسیدن به هدف‌های ارزشمند، همه توان و جان خود را به میدان آورده‌اند؛ انسان‌هایی که گاه نجات یک ملت یا آینده آن، به هوشیاری و فداکاری به‌موقع یک نفر یا گروهی محدود وابسته می‌شود.
نویسنده سپس با یادآوری داستان آرش کمانگیر، میان حماسه‌های کهن ایرانی و قهرمانان معاصر پیوند برقرار می‌کند و دریاقلی سورانی را از دلاورمردانی می‌داند که در نخستین ماه‌های جنگ تحمیلی، با فداکاری و ازخودگذشتگی خود مانع سقوط شهر آبادان شد.
روایت کتاب، دانش‌آموز را به شبی در آبان‌ماه سال ۱۳۵۹ می‌برد؛ شبی که دریاقلی، در حاشیه آبادان و در محله کوی ذوالفقاری، ناگهان متوجه می‌شود سربازان دشمن بعثی به‌صورت غافلگیرکننده از رودخانه بهمن‌شیر گذشته‌اند و قصد دارند شهر محاصره‌شده آبادان را به اشغال کامل خود درآورند.
او لحظه‌ای درنگ نمی‌کند؛ بی‌سروصدا سوار دوچرخه می‌شود و با تمام توان رکاب می‌زند. کتاب این لحظه را با عباراتی پرشور به تصویر می‌کشد؛ گویی ندایی در گوش او زمزمه می‌کند: «دریاقلی! رکاب بزن، همه‌چیز به جوانمردی تو وابسته است. اگر کوتاهی کنی، همی شهر و دیار نابود خواهد شد.»
و در ادامه، شعر با همان فراخوان حماسی پیش می‌رود:
«دریاقلی! رکاب بزن، یا علی بگوچشم انتظار همّت تو، دین و میهن است»
دریاقلی از میان شگفتی‌های مسیر، آتش خمپاره‌ها و مواضع دشمن عبور می‌کند و خود را پیش از سررسیدن سربازان بعثی به شهر می‌رساند. او با فریادهایش مردم و مدافعان آبادان را از نفوذ دشمن باخبر می‌کند.
به دنبال این هشدار به‌موقع، مردم و مدافعان شهر به مقابله برمی‌خیزند و با هر وسیله‌ای که در اختیار دارند، در برابر دشمن می‌ایستند. کتاب این نبرد نابرابر را که در تاریخ دفاع مقدس به نام «عملیات کوی ذوالفقاری» شناخته می‌شود، حماسه‌ای می‌داند که با تلاش و فداکاری مردم، به شکست و عقب‌نشینی دشمن انجامید.
حماسه‌ای که از کتاب درسی فراتر می‌رود
اهمیت روایت دریاقلی سورانی در کتاب فارسی پایه ششم ابتدایی، تنها به بازگویی یک واقعه تاریخی محدود نمی‌شود. این درس که بیش از ۱۰ سال است در کتاب فارسی پایه ششم ابتدایی جای گرفته، فرصتی ماندگار برای آشنایی نسل‌های مختلف دانش‌آموزان با یکی از حماسه‌های مردمی دفاع مقدس و الگویی از مسئولیت‌پذیری، شجاعت، هوشیاری و ایثار فراهم کرده است. تداوم حضور این روایت در کتاب درسی نشان می‌دهد که یادآوری قهرمانانی چون دریاقلی و انتقال ارزش‌های برخاسته از فداکاری آنان، بخشی از رسالت تربیتی نظام تعلیم و تربیت در پرورش نسلی آگاه، مسئولیت‌پذیر و علاقه‌مند به میهن است.
در واقع، این درس به دانش‌آموزان می‌آموزد که قهرمان بودن همیشه به داشتن سلاح و جایگاه نظامی نیست؛ گاهی یک انسان عادی، با تشخیص درست موقعیت و شجاعت در اقدام، می‌تواند سرنوشت یک شهر را تغییر دهد.
در پایان این روایت، به مجروح شدن دریاقلی در میدان نبرد و انتقال او به پشت جبهه اشاره می‌شود؛ مسیری که به شهادت این دلاورمرد انجامید. مزار او در بهشت زهرا(س) تهران قرار دارد و نامش در حافظه تاریخی ملت ایران زنده مانده است.
رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در بخش دیگری از پیام خود، با اشاره به پیوند حماسه‌های مردمی دیروز و امروز، تأکید کردند: «و امروز نیز همان هوشیاری و ایمان، همان انگیزه و اراده، همان فداکاری و جان‌فدایی و همان غیرت و ایستادگی است که تحت عنایات حضرت حق جلّ‌وعلا و توجّهات سرورمان عجّل‌الله تعالی فرجه‌الشّریف، یاری‌کنندۀ ملّت مظلوم و مقتدر ایران در مواجهه با سلطه‌گری، جنایت و تجاوز شیطان بزرگ و رسیدن به ظفر در جنگ تحمیلی سوّم است.»
«دریاقلی! رکاب بزن، یا علی بگو» امروز فقط بخشی از یک شعر در کتاب فارسی نیست؛ یادآور ندایی است که از دل تاریخ برخاسته و نسل به نسل، مسئولیت پاسداری از میهن، هوشیاری در برابر تهدیدها و ایستادگی در لحظه‌های سرنوشت‌ساز را به ما یادآوری می‌کند.