معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، با تشریح اقدامات این سازمان در مسیر بازنگری و تحول برنامه درسی، از طراحی چارچوب شایستگی‌های پایه با محوریت هویت اسلامی ـ ایرانی، تفکر و تعقل، ارتباط مسئولانه و مؤثر و خویشتن‌سازی خبر داد و تأکید کرد: حرکت به سمت تحول مطلوب در آموزش‌وپرورش، نیازمند تمرکز بر اجرای نقشه راه سند تحول بنیادین و جاری شدن اهداف آن در متن مدرسه و کلاس درس است.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ حجت‌الاسلام دکتر علی لطیفی، معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در نشست انجمن اسلامی فرهنگیان استان قم، ضمن تبیین مطالبات رهبر شهید از نظام تعلیم و تربیت، به تشریح سیاست‌ها و برنامه‌های سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در زمینه بازنگری محتوای کتاب‌های درسی، ارتقای کیفیت برنامه‌های آموزشی و پاسخ‌گویی به نیازهای تربیتی دانش‌آموزان پرداخت.
وی در این نشست با اشاره به تأکیدات رهبر شهید بر جایگاه معلم، دانشگاه فرهنگیان و محتوای کتاب‌های درسی، تحقق سند تحول بنیادین و توجه به علم نافع را از مهم‌ترین مطالبات ایشان در حوزه آموزش‌وپرورش دانست و اظهار کرد: بخش قابل توجهی از برنامه‌ریزی‌های سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در سال‌های اخیر با هدف پاسخ‌گویی به این مطالبات و طراحی چارچوبی منسجم برای محتوای آموزشی دوره‌های تحصیلی انجام شده است.
طراحی چارچوب شایستگی‌های پایه؛ مبنای تحول محتوای آموزشی
رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، گفت: پیش از هرگونه تغییر در کتاب‌های درسی، باید نقشه محتوایی و چارچوبی روشن از آنچه قرار است دانش‌آموز در طول ۱۲ سال تحصیل بیاموزد، طراحی شود. این فرایند در سازمان با بررسی نیازهای دانش‌آموزان، اسناد تحولی و مجموعه‌ای از مطالعات تخصصی دنبال شده است.
لطیفی با بیان اینکه یکی از نتایج این مطالعات، طراحی چارچوب «شایستگی‌های پایه» است، توضیح داد: این شایستگی‌ها مجموعه‌ای از توانمندی‌ها، مهارت‌ها، دانش‌ها و نگرش‌هایی هستند که دانش‌آموز برای برخورداری از یک زندگی شایسته فردی و اجتماعی به آن‌ها نیاز دارد. این چارچوب بر چهار محور اساسی شامل هویت اسلامی ـ ایرانی، تفکر و تعقل، ارتباط مسئولانه و مؤثر و خویشتن‌سازی استوار شده است.
وی افزود: در تدوین این چارچوب، علاوه بر نیازسنجی‌های انجام‌شده و اسناد بالادستی، بیانات و رهنمودهای رهبر شهید درباره ویژگی‌ها و صفات دانش‌آموز مطلوب نیز به‌صورت دقیق بررسی و احصا شده و بخشی از مبانی این چارچوب را شکل داده است. بر این اساس، انتظار می‌رود محتوای آموزشی و کتاب‌های درسی آینده، تحقق این چهار شایستگی را در اولویت قرار دهند.
آغاز تحول برنامه درسی از دوره ابتدایی
لطیفی با تشریح روند اجرایی بازنگری برنامه‌های درسی اظهار کرد: طراحی جدید برنامه درسی از سال گذشته در دوره اول ابتدایی وارد مرحله اجرا شده و امسال نیز مدارسی در استان‌های مختلف کشور در پایه اول ابتدایی در این برنامه مشارکت دارند. در این رویکرد، علاوه بر تغییر محتوای کتاب‌ها، برنامه درسی مدرسه و شیوه‌های یاددهی و یادگیری نیز دستخوش تغییرات اساسی خواهد شد.
وی با اشاره به تغییرات محتوایی و هنری کتاب‌های جدید پایه‌های اول و دوم ابتدایی در زيست بوم جديد برنامه درسی، گفت: در طراحی این کتاب‌ها، استفاده از بازی و فعالیت‌های آموزشی مورد توجه جدی قرار گرفته است تا دانش‌آموز از طریق مواجهه فعال و تجربه‌های یادگیری، در فرایند آموزش مشارکت بیشتری داشته باشد. همچنین از نظر هنری و زیبایی‌شناختی، تغییرات قابل توجهی در این کتاب‌ها صورت گرفته است.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی ادامه داد: در مسیر تحول برنامه درسی، پیش‌بینی شده است از سال آینده بازنگری دوره اول متوسطه نیز به‌صورت موازی آغاز شود و پس از نهایی شدن عناوین دروس و تصویب آن‌ها در شورای عالی آموزش‌وپرورش، تغییر کتاب‌های این دوره دنبال شود. بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، هدف این است که در یک بازه حدوداً هشت‌ساله، همه ۱۲ پایه تحصیلی درگیر این فرایند تحول شوند.
بازنگری‌های محتوایی متناسب با تحولات کشور
معاون وزیر با تأکید بر اینکه اصلاح کتاب‌های درسی صرفاً به برنامه بلندمدت محدود نمی‌شود، از اجرای هم‌زمان مجموعه‌ای از تغییرات موردی در کتاب‌ها و محتوای آموزشی خبر داد و به بازنگری کتاب‌های دینی پایه‌های هفتم، هشتم و نهم و تدوین مجموعه «از من تا خدا» اشاره کرد.
وی تغییر اساسی کتاب آمادگی دفاعی پایه نهم را از دیگر اقدامات سازمان برشمرد و گفت: در بازنگری این کتاب، تلاش شده است نقش مردم و رهبری در دفاع ملی، از دوران جنگ تحمیلی هشت‌ساله تا جنگ ۴۰ روزه، به شکلی دقیق‌تر و متناسب با نیازهای آموزشی دانش‌آموزان بازنمایی شود.
لطیفی همچنین از اعمال تغییرات در کتاب تاریخ معاصر پایه یازدهم خبر داد و افزود: در این کتاب، فصلی با عنوان «ایران بعد از جنگ تحمیلی هشت‌ساله در دوره معاصر» اضافه شده است که به بررسی نقش رهبر شهید در مسیر شکل‌گیری ایران قوی و پیشرفته می‌پردازد. در این بخش، ضمن ارائه تصویری از تحولات منطقه پس از جنگ سرد و شکل‌گیری نظم تک‌قطبی، به رویکرد جمهوری اسلامی ایران در دستیابی به امنیت و قدرت درون‌زا و نقش آن در تحولات منطقه پرداخته شده است.
وی تأکید کرد: اعتقاد داریم دانش‌آموز باید درک درستی از شرایط کشور و تحولات پیرامونی داشته باشد و برنامه درسی و کتاب درسی باید زمینه لازم را برای شکل‌گیری این فهم و گفت‌وگوی آگاهانه در کلاس درس فراهم کنند. البته تحقق این هدف، در کنار محتوای مناسب، به حضور معلمان فعال، باانگیزه، بصیر و توانمند نیز وابسته است.
«از ایرانمان دفاع می‌کنیم»؛ تجربه‌ای از اقدام سریع و جهادی
رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در ادامه به تجربه تولید بسته آموزشی «از ایرانمان دفاع می‌کنیم» پس از جنگ ۱۲ روزه اشاره کرد و گفت: پس از پایان جنگ در خردادماه، سازمان در فاصله‌ای کوتاه، سه کتاب متناسب با دوره‌های ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم تولید و در آبان‌ماه در مدارس توزیع کرد.
وی این اقدام را تجربه‌ای کم‌نظیر در سابقه سازمان دانست و با اشاره به حجم گسترده فعالیت‌های اجرایی، فرایندهای قانونی و هماهنگی‌های لازم برای چاپ و توزیع این آثار افزود: در این پروژه، حدود ۱۲ میلیون جلد کتاب در کنار فرایند عادی تولید و توزیع کتاب‌های درسی آماده شد و سازمان تلاش کرد در شرایطی خاص، مسئولیت خود را در زمینه پاسخ‌گویی آموزشی به تحولات کشور به‌موقع انجام دهد.
ارتقای کیفیت هنری کتاب‌های درسی؛ توجه به جذابیت و نیازهای دانش‌آموزان
لطیفی با اشاره به یکی دیگر از مطالبات رهبر شهید مبنی بر افزایش جذابیت کتاب‌های درسی، چه از نظر محتوا و چه از نظر ظاهر، از اجرای پروژه ارتقای هنری کتاب‌ها خبر داد و گفت: در این طرح، از گروه‌های هنری و طراحان دعوت شده است تا با حفظ محتوای آموزشی، به بهبود کیفیت بصری و زیبایی‌شناختی کتاب‌ها کمک کنند.
وی با اشاره به تغییرات هنری کتاب ریاضی پایه پنجم ابتدایی افزود: در این بازطراحی، تلاش شده است با استفاده مناسب‌تر از تصویر، فضای سفید و صفحه‌آرایی مطلوب، جذابیت بصری کتاب افزایش یابد. البته این تغییرات نیازمند بررسی‌های آموزشی و رفت‌وبرگشت‌های متعدد میان طراحان، کارشناسان و معلمان است تا ضمن ارتقای ظاهر کتاب، کارکرد آموزشی آن نیز حفظ شود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، توجه به هزینه تولید، مصرف کاغذ، وزن کتاب و امکانات اجرایی را از جمله ملاحظات این فرایند برشمرد و تأکید کرد: بازنگری کتاب‌های درسی کاری تخصصی و چندبعدی است و باید با در نظر گرفتن همه ابعاد آموزشی، تربیتی، هنری و اجرایی پیش برود.
کتاب درسی؛ زمینه‌ساز وحدت و گفت‌وگوی مؤثر در کلاس درس
معاون وزیر با اشاره به پیچیدگی‌های تألیف محتوای آموزشی در موضوعات اجتماعی و تربیتی، اظهار کرد: کتاب درسی با مخاطبان متنوعی از دانش‌آموزان، خانواده‌ها و معلمان در سراسر کشور مواجه است. از این رو، در تدوین محتوا باید تفاوت دیدگاه‌ها و شرایط فرهنگی و اجتماعی مخاطبان مورد توجه قرار گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت حفظ انسجام و وحدت در محتوای آموزشی افزود: کتاب درسی باید عاملی برای پیوند و همگرایی باشد و بتواند زمینه گفت‌وگو و تعامل سازنده را در مدرسه فراهم کند. در کنار این موضوع، نقش معلم در تبیین مفاهیم و ایجاد فضای مناسب برای گفت‌وگو با دانش‌آموزان بسیار تعیین‌کننده است.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد با تقویت ظرفیت‌های تخصصی و اجرایی سازمان و همراهی مجموعه فرهنگیان، روند بازنگری و ارتقای برنامه‌های درسی با کیفیت و سرعت بیشتری دنبال شود و زمینه تربیت نسلی برخوردار از هویت اسلامی ـ ایرانی، قدرت تفکر، مسئولیت‌پذیری و توانمندی لازم برای ساخت آینده کشور فراهم آید.