رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با تشریح الگوی پیشنهادی این پژوهشگاه برای استمرار فعالیت مدارس در شرایط جنگی، بر ضرورت پرهیز از تعطیلی سراسری و اتخاذ تصمیم‌های متناسب با وضعیت امنیتی هر شهر تأکید کرد؛ الگویی که ضمن اولویت‌بخشی به حفظ جان دانش‌آموزان و کارکنان مدارس، بر استفاده از مسیرهای متنوع آموزشی، بازگشایی تدریجی و جبران افت یادگیری متمرکز است.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ دکتر علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، با اشاره به ضرورت طراحی سازوکار مشخص برای تداوم آموزش در شرایط بحرانی، اظهار کرد: یکی از مسائل مهم در مواجهه نظام آموزشی با شرایط جنگی، چگونگی تصمیم‌گیری درباره حضوری یا غیرحضوری بودن مدارس است. این تصمیم باید بر اساس سطح تهدید، اطلاعات دقیق و با تعیین مسئولیت نهادهای تصمیم‌گیر اتخاذ شود.
وی با تشریح چارچوب پیشنهادی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش که به تصویب رسیده و با امضای وزیران آموزش و پرورش و کشور ابلاغ شده است، افزود: وقوع حمله به یک شهر نباید به تعطیلی مدارس در تمام شهرهای یک استان منجر شود؛ بلکه وضعیت آموزشی هر شهر باید به‌صورت مستقل و متناسب با شرایط امنیتی آن تعیین شود. بر این اساس، اگر شهری مورد حمله قرار نگرفته و تهدید معتبری نیز متوجه آن نباشد، مدارس می‌توانند با رعایت الزامات آمادگی، فعالیت حضوری خود را ادامه دهند.
محبی ادامه داد: در این الگو، چهار سطح تهدید شامل وضعیت عادی، آماده‌باش، تهدید معتبر و وقوع حمله تعریف شده است که هر یک، وضعیت آموزشی متناسب با خود را دارد. در شرایطی که تهدید معتبری متوجه یک شهر باشد، آموزش به‌صورت غیرحضوری و همراه با خدمات حداقلی حضوری ارائه می‌شود و در صورت وقوع حمله، همه مدارس شهر به مدت ۷۲ ساعت به شیوه غیرحضوری فعالیت خواهند کرد.
بازگشایی دوکاناله مدارس پس از ۷۲ ساعت
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با اشاره به پیش‌بینی سازوکار بازگشایی مدارس پس از وقوع حمله در این الگو گفت: چنانچه در مدت ۷۲ ساعت پس از حمله، حمله تازه‌ای رخ ندهد، مدارس از نخستین روز آموزشی پس از این دوره، به مدت پنج روز آموزشی به شکل دوکاناله فعالیت می‌کنند.
وی توضیح داد: در بازگشایی دوکاناله، مدرسه فعالیت حضوری خود را از سر می‌گیرد، اما همان محتوای آموزشی از طریق کانال‌های غیرحضوری نیز در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد. خانواده‌ها می‌توانند با توجه به شرایط و احساس امنیت خود، درباره حضور فرزندشان در مدرسه یا ادامه آموزش از خانه تصمیم بگیرند و در این مدت، غیبت دانش‌آموزانی که در مدرسه حضور پیدا نمی‌کنند، موجه خواهد بود.
محبی تأکید کرد: بازگشت به آموزش حضوری باید با بررسی شرایط ایمنی مدارس همراه باشد و صرف سپری شدن ۷۲ ساعت برای بازگشایی کافی نیست. وضعیت ساختمان مدرسه، امکانات آب و برق، سرویس‌های بهداشتی، مسیرهای دسترسی و امکان حضور معلمان باید بررسی شود و مدارسی که شرایط لازم را ندارند، تا زمان رفع مشکلات به آموزش غیرحضوری ادامه دهند.
آموزش چندکاناله؛ جایگزینی برای اتکای صرف به اینترنت
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با اشاره به ضرورت تنوع‌بخشی به شیوه‌های آموزش در شرایط جنگی بیان کرد: در الگوی پیشنهادی پژوهشگاه، اتکای صرف به اینترنت و بسترهای برخط برای تداوم آموزش کافی نیست؛ ازاین‌رو مجموعه‌ای از کانال‌های آموزشی پیش‌بینی شده است تا در صورت اختلال در هر یک از آن‌ها، فرایند یادگیری از مسیرهای جایگزین ادامه پیدا کند.
وی افزود: کلاس‌های برخط، شبکه شاد، مدرسه تلویزیونی و رادیویی، بسته‌های آموزشی کاغذی و تماس تلفنی معلم با دانش‌آموزان، از جمله مسیرهای پیش‌بینی‌شده برای آموزش هستند که باید متناسب با وضعیت زیرساختی هر منطقه مورد استفاده قرار گیرند.
محبی تصریح کرد: در شرایطی که اینترنت و برق پایدار در دسترس باشد، آموزش برخط و مدرسه تلویزیونی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ اما در صورت قطع گسترده اینترنت یا ناپایداری برق، بسته‌های آموزشی کاغذی، برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و ارتباط تلفنی معلم با دانش‌آموزان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه تلویزیون، رادیو، تلفن و بسته‌های آموزشی کاغذی نباید صرفاً پشتیبان آموزش مجازی باشند، گفت: این ابزارها باید به‌عنوان مسیرهای مستقل و هم‌ارز برای دسترسی دانش‌آموزان به آموزش در نظر گرفته شوند. بر این اساس، هر دانش‌آموز باید دست‌کم یک مسیر دسترسی ثبت‌شده و قابل اطمینان برای دریافت آموزش داشته باشد و معلم نیز به‌صورت هفتگی با او ارتباط فردی برقرار کند.
تقسیم مسئولیت نهادها در تصمیم‌گیری درباره وضعیت مدارس
محبی درباره سازوکار تصمیم‌گیری پیش‌بینی‌شده در این طرح اظهار کرد: بر اساس پیشنهاد پژوهشگاه، شورای تأمین استان با حضور مدیرکل آموزش و پرورش، مرجع اتخاذ و اعلام تصمیم درباره وضعیت آموزشی شهرهای استان خواهد بود. این تصمیم با اتکا به اطلاعات امنیتی، چارچوب‌های اعلامی وزارت آموزش و پرورش و خروجی یک برنامه تصمیم‌ساز اتخاذ می‌شود.
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ادامه داد: در این سازوکار، ستاد ملی تداوم آموزش به ریاست وزیر آموزش و پرورش، مسئولیت تدوین چارچوب‌های ملی، سیاست‌گذاری آموزشی، پیگیری وضعیت استان‌ها و تصمیم‌گیری درباره موضوعاتی مانند امتحانات نهایی و برنامه درسی اضطراری را بر عهده خواهد داشت.
وی افزود: در سطح استان، اداره کل آموزش و پرورش مسئول ثبت و ابلاغ تصمیم‌ها به مناطق و مدارس و همچنین پیگیری نحوه تداوم یادگیری، برگزاری امتحانات و جبران عقب‌ماندگی‌های آموزشی است. در سطح شهرستان نیز شورای تأمین و ستاد مدیریت بحران وظیفه اعلام محدوده حادثه و انجام اقدامات فوری برای حفظ جان دانش‌آموزان را بر عهده دارند.
محبی تأکید کرد: در چارچوب پیشنهادی پژوهشگاه، همه تصمیم‌های مربوط به وضعیت آموزشی باید مکتوب، ثبت‌شده و دارای زمان آغاز و پایان مشخص باشند تا امکان پیگیری و پاسخ‌گویی درباره آن‌ها وجود داشته باشد.
جبران افت یادگیری و حمایت روانی از دانش‌آموزان
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با اشاره به پیامدهای تعطیلی مدارس بر کیفیت یادگیری دانش‌آموزان گفت: تداوم آموزش صرفاً به معنای فراهم کردن امکان دسترسی به محتوا نیست، بلکه باید برای شناسایی و جبران یادگیری‌های ازدست‌رفته نیز برنامه مشخصی وجود داشته باشد.
وی افزود: بر اساس دستورالعمل پیشنهادی پژوهشگاه، پس از بازگشت دانش‌آموزان به شرایط آموزشی عادی، در ماه نخست باید سنجش تشخیصی برای شناسایی میزان یادگیری و نیازهای آموزشی آنان انجام شود و برنامه جبرانی بر اساس وضعیت واقعی هر دانش‌آموز، به‌ویژه دانش‌آموزان کم‌مشارکت و آسیب‌دیده، طراحی شود.
محبی حمایت روانی و اجتماعی از دانش‌آموزان را نیز از دیگر ابعاد این طرح دانست و گفت: در شرایط جنگی، علاوه بر تداوم فعالیت‌های آموزشی، باید برای آرام‌سازی دانش‌آموزان، ارائه کمک‌های اولیه روان‌شناختی، مشاوره و ارجاع موارد نیازمند مداخله تخصصی نیز برنامه‌ریزی شود.
وی همچنین با اشاره به ضرورت آمادگی پیشینی مدارس برای مواجهه با بحران خاطرنشان کرد: تدوین برنامه عملیات اضطراری برای هر مدرسه، برگزاری تمرین‌های آمادگی، آماده‌سازی بسته‌های یادگیری، آموزش معلمان در زمینه تدریس چندکاناله و کمک‌های اولیه روان‌شناختی و پیش‌بینی مسیر ارتباطی با خانواده‌ها، از جمله اقداماتی است که در این چارچوب برای پیش از وقوع بحران پیشنهاد شده است.
رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در پایان تأکید کرد: هدف از طراحی این دستورالعمل آن است که در شرایط جنگی، ضمن اولویت دادن به حفظ جان دانش‌آموزان و کارکنان مدارس، آموزش به‌عنوان یکی از نیازهای اساسی جامعه متوقف نشود و نظام تعلیم و تربیت بتواند با تصمیم‌گیری متناسب با شرایط هر منطقه، زمینه تداوم یادگیری را فراهم کند.