مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری، مدیریت زمان و بازطراحی نحوه ارائه محتوای آموزشی و تربیتی را یکی از محورهای مهم زیستبوم جدید برنامه درسی دانست و گفت: در این الگو تلاش شده است با عبور از نگاه صرفاً مبتنی بر جدول ثابت دروس، زمینه یکپارچگی فعالیتهای آموزشی و تربیتی، افزایش اختیار مدرسه، تنوعبخشی به محیطهای یادگیری و مشارکت خانواده و سایر نهادهای اجتماعی فراهم شود.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی؛ سیدمهدی باقریان، مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، در نشست آشنایی معلمان اجرای آزمایشی پایه دوم ابتدایی با زیستبوم جدید برنامه درسی، با تشریح روند طراحی این زیستبوم، به موضوع مدیریت زمان و نحوه ارائه محتوای آموزشی و تربیتی پرداخت و آن را یکی از مؤلفههای مهم برنامه درسی جدید عنوان کرد.
باقریان با اشاره به سابقه تاریخی تنظیم برنامه درسی بر اساس جدول هفتگی دروس، اظهار کرد: یکی از آشناترین تصاویری که از برنامه درسی در مدرسه داریم، همان جدول هفتگی است که از گذشته تاکنون، با تغییراتی در تعداد و عناوین دروس، مبنای سازماندهی زمان آموزش قرار گرفته است.
وی افزود: در فرآیند طراحی زیستبوم جدید برنامه درسی، تلاش شد این ساختار مورد بازنگری قرار گیرد و با توجه به اسناد تحولی و اهداف مورد انتظار از دوره ابتدایی، الگوی مناسبتری برای سازماندهی زمان، محتوا و فعالیتهای تربیتی طراحی شود.
حرکت از عناوین درسی متعدد به سمت تلفیق
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری با اشاره به حوزههای تربیت و یادگیری گفت: در طراحیهای انجامشده تلاش کردیم تعداد عناوین درسی محدودتر شود و امکان ارائه برخی حوزههای تربیت و یادگیری به شکل تلفیقی فراهم شود.
وی، تلفیق را یکی از رویکردهای مهم در دوره ابتدایی دانست و توضیح داد: در سالهای ابتدایی تربیت رسمی و عمومی، کودک نگاه یکپارچهتری به جهان دارد و برنامه تربیتی نیز باید بتواند این یکپارچگی را در محیط مدرسه بازنمایی کند. به همین دلیل، سناریوهای مختلفی برای چگونگی تلفیق حوزههای تربیت و یادگیری مورد بررسی قرار گرفت.
باقریان با بیان اینکه در این فرآیند، امکان اجرای الگو در مدرسه یکی از معیارهای مهم بوده است، گفت: برای طراحی ساختار جدید، حدود ۱۰ سناریو مورد بررسی و گفتوگو قرار گرفت و در نهایت تلاش شد ضمن حفظ مزیتهای تلفیق، محدودیتهای اجرایی در سطح مدرسه نیز مورد توجه قرار گیرد.
همه فعالیتهای مدرسه بخشی از برنامه تربیتی است
وی با تأکید بر ضرورت عبور از تفکیک میان «آموزش» و «تربیت» اظهار کرد: یکی از نقدهایی که همواره نسبت به ساختار برنامه درسی مطرح بوده، این است که فعالیتهای تربیتی خارج از برنامه درسی و در قالب فوقبرنامه تعریف میشوند؛ در حالی که در زیستبوم جدید، تلاش شده است هم عناوین درسی و هم فعالیتهای مدرسهای، در مجموع بهعنوان اجزای برنامه تربیتی مدرسه دیده شوند.
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری افزود: در این الگو، عنوان درسی مجموعهای از فعالیتهای تربیتی تعریفشده است که ناظر بر یک یا چند حوزه تربیت و یادگیری و شایستگی عمومی است و فعالیتهای مدرسهای نیز بخش دیگری از برنامه را تشکیل میدهند.
وی ادامه داد: فعالیتهای مدرسهای میتوانند در قالبهای مختلف، درون مدرسه یا خارج از مدرسه و با مشارکت بخشهای مختلف سازماندهی شوند و زمینه تحقق بخشهایی از اهداف تربیتی را فراهم کنند.
«تربیت تمامساحتی» نیازمند بازطراحی برنامه درسی است
باقریان یکی از اهداف این تغییر را ایجاد انسجام در تمام فعالیتهای مدرسه برای تحقق شایستگیهای پایه و هویت دوره تحصیلی عنوان کرد و گفت: مدارس نباید صرفاً مجموعهای از کلاسهای درس باشند؛ بلکه باید به محیطی یکپارچه برای یادگیری، فعالیت و تربیت تبدیل شوند.
وی افزود: بحث «تربیت تمامساحتی» که طی سالهای اخیر نیز مورد توجه معلمان و فعالان آموزشی بوده، بدون بازطراحی برنامه درسی و ساماندهی زمان مدرسه به شکل مطلوب محقق نمیشود. یکی از اهداف مدیریت زمان در زیستبوم جدید نیز همین است که همه زمان حضور دانشآموز در مدرسه در خدمت فرآیند تعلیم و تربیت قرار گیرد.
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری، تنوعبخشی به محیطهای یادگیری را از دیگر اهداف این تغییر دانست و اظهار کرد: رسمیت دادن بیشتر به محیطهای متنوع یادگیری میتواند زمینه استفاده از ظرفیتهای مختلف و مشارکت سایر بخشها را فراهم کند و ارتباط مدرسه با خانواده و دیگر نهادهای اجتماعی را تقویت کند.
افزایش اختیار و انعطاف مدرسه در زیستبوم جدید
باقریان با اشاره به ضرورت ایجاد اختیار و انعطاف برای مدارس گفت: یکی از اهداف اصلی در طراحی جدید، فراهم کردن زمینهای است که برنامه تربیتی مدرسه بتواند متناسب با اقتضائات، نیازهای محلی و ویژگیهای دانشآموزان اجرا شود.
وی تصریح کرد: اقتضائات بومی و محلی، نیازهای دانشآموزان و شرایط مدرسه باید بتواند در چارچوب برنامه درسی مورد توجه قرار گیرد و این موضوع از جمله جهتگیریهای مهم زیستبوم جدید برنامه درسی است.
تلاش برای استفاده بهینه از زمان آموزش
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به زمان اختصاصیافته به آموزش، بر ضرورت استفاده کامل و مؤثر از زمان حضور دانشآموزان در مدرسه تأکید کرد.
وی گفت: در طراحی بستههای آموزشی تلاش شده است زمان ارائه محتوا با زمان اختصاصیافته به آموزش هماهنگ باشد و برنامه آموزشی به گونهای تنظیم شود که ظرفیت زمان رسمی مدرسه به بهترین شکل مورد استفاده قرار گیرد.
باقریان با اشاره به پیشبینی حدود ۳۰ تا ۳۲ هفته آموزشی در طراحی این الگو، افزود: بخشی از زمان مدرسه میتواند برای فعالیتهای مدرسهای اختصاص یابد؛ فعالیتهایی که به دانشآموز فرصت تجربه، فعالیت، مشارکت و یادگیری در محیطهای متنوع را میدهد.
وی تأکید کرد: استفاده مؤثر از زمان آموزش، صرفاً به معنای افزایش ساعت تدریس نیست؛ بلکه مسئله اصلی این است که تمام زمان حضور دانشآموز در مدرسه در یک برنامه منسجم و هدفمند برای تعلیم و تربیت قرار گیرد.
برنامه درسی در خدمت هویت دوره و شایستگیهای پایه
باقریان در ادامه، ارتباط میان سازماندهی زمان، هویت دوره تحصیلی و شایستگیهای پایه را مورد توجه قرار داد و گفت: یکی از اهداف طراحی جدید این است که برنامه درسی بتواند هویت دوره ابتدایی و شایستگیهایی را که برای دانشآموزان این دوره مورد انتظار است، به شکل منسجمتری پوشش دهد.
وی خاطرنشان کرد: حوزههای تربیت و یادگیری برای خود راهنماهای برنامه درسی و چارچوبهای مشخص دارند و در زیستبوم جدید تلاش شده است این حوزهها در قالبی متناسب با اقتضائات دوره ابتدایی و با توجه به هویت دوره، شایستگیهای پایه و نیازهای روز دانشآموزان در مدرسه ارائه شوند.
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری در پایان اظهار امیدواری کرد اجرای آزمایشی زیستبوم جدید برنامه درسی در پایه دوم ابتدایی، زمینه دریافت تجربههای میدانی معلمان و مدارس را فراهم کند و این تجربهها در ادامه مسیر طراحی و بهبود برنامه مورد استفاده قرار گیرد.