تجربه یکسال اجرای آزمایشی زیستبوم جدید برنامه درسی در تعدادی از مدارس شهر و شهرستانهای استان تهران، از نگاه راهبران برنامه درسی، از تغییر نقش معلم و فعالتر شدن دانشآموزان تا تقویت مهارتهای فردی و اجتماعی، یادگیری گروهی، درک مطلب و پیوند آموزش با زندگی واقعی حکایت دارد؛ تغییری که به گفته مجریان این طرح، کلاس درس را از فضای صرفاً کتابمحور به محیطی برای تجربه، جستوجو، مشارکت و یادگیری فعال تبدیل کرده است.
به گزارش روابطعمومی و امور بینالملل سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی؛ همزمان با آغاز اجرای زیستبوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی در مدارس منتخب سراسر كشور برای سال تحصيلی پيشرو، تجربههای راهبران برنامه درسی که سال تحصيلی گذشته این برنامه را بهصورت آزمایشی اجرا کردهاند، از تغییراتی حکایت دارد که بیش از هر چیز در نقش فعالتر دانشآموز، تغییر نقش معلم، تقویت مهارتهای زندگی و شکلگیری محیط یادگیری مشارکتی خود را نشان داده است.
معلم؛ از انتقالدهنده محتوا تا تسهیلگر یادگیری
پنجه شاهين راهبر برنامه درسی دبستان جواد موفقیان منطقه ۱۶ شهر تهران، درباره تجربه اجرای زیستبوم جدید برنامه درسی گفت: یکی از مهمترین تغییرات، نقش آموزگار در کلاس درس بود؛ بهگونهای که معلم بیشتر در جایگاه تسهیلگر و هدایتگر قرار گرفت و دانشآموزان نقش فعالتر و پررنگتری در فرایند یادگیری پیدا کردند.
وی افزود: فعالیتها بیشتر دانشآموزمحور بود و بچهها در کلاس به جستوجو، پرسشگری و فعالیت بیشتر ترغیب میشدند. بستههای آموزشی نیز در این زمینه مؤثر بود و موجب افزایش نشاط، دقت دیداری و شنیداری دانشآموزان شد.
این راهبر برنامه درسی با اشاره به توجه همزمان زیستبوم جدید به شایستگیهای حوزههای مختلف اظهار کرد: در کنار عناوین درسی، امور مرتبط با حوزههایی مانند تربیت بدنی، امور پرورشی و انجمن اولیا و مربیان نیز مورد توجه قرار گرفت و همین موضوع باعث شد دانشآموزان آموزشهای مختلف را در کنار یکدیگر و به شکل هماهنگ دنبال کنند و عملکرد بهتری نسبت به سالهای گذشته داشته باشند.
عامری راهبر برنامه درسی دبستان معلم منطقه ۱۶ شهر تهران، نیز یکی از مهمترین تغییرات مشاهدهشده در اجرای زیستبوم جدید را تقویت ارتباطات اجتماعی دانشآموزان دانست و گفت: در سالهای گذشته دانشآموزانی بودند که نمیتوانستند بهخوبی با دیگران ارتباط برقرار کنند و در فعالیتها و بازیهای گروهی از جمع فاصله میگرفتند، اما با اجرای زیستبوم جدید، فعالیتهای گروهی به تقویت شایستگیهای اجتماعی آنان کمک کرد.
وی ادامه داد: دانشآموزان توانستند خواستهها و دیدگاههای خود را بیان کنند، درباره افکارشان با دیگران صحبت کنند، دوستان خود را نقد کنند و در مقابل، نقدپذیری را نیز یاد بگیرند.
این راهبر برنامه درسی، تصریح کرد: آنچه در طول سال در عملکرد دانشآموزان مشاهده شد، افزایش احترام متقابل، توجه به حقوق یکدیگر، حمایت و راهنمایی همکلاسیها بود و این تغییرات، از جمله مهمترین دستاوردهای اجرای زیستبوم جدید در مدرسه به شمار میرود.
یادگیری؛ فراتر از کلاس و کتاب
فرهادی، راهبر برنامه درسی مدرسه شهید عباسی ناحیه یک ری، نیز با اشاره به تجربه اجرای این رویکرد گفت: یکی از دغدغههای مهم ما تقویت درک مطلب دانشآموزان بود که زیستبوم جدید در این زمینه ظرفیتهای خوبی ایجاد کرد.
وی افزود: بهویژه در کتاب فارسی، درسها و داستانهایی مورد استفاده قرار گرفت که بر تقویت درک مطلب تأکید داشت و در کنار آن از روشهای نوین مانند پادکست نیز استفاده شد. این شیوه دانشآموزان را به گوش دادن فعال و افزایش دقت ترغیب کرد و طرح پرسشهای متنوع در جریان برنامه نیز به ارتقای قدرت درک مطلب آنان کمک کرد.
کرمی، راهبر برنامه درسی دبستان ستارخان منطقه 2 شهر تهران نیز با اشاره به افزایش فعالیتهای دانشآموزان در دوره اجرای آزمایشی اظهار داشت: در این طرح، فعالیتهای بیشتر و مؤثرتری برای دانشآموزان طراحی شد و بخش قابل توجهی از فعالیتها بهصورت گروهی و مشارکتی انجام گرفت.
وی افزود: در کلاسها، سطح مشارکت دانشآموزان نسبت به سالهای گذشته افزایش پیدا کرد و فعالیتها بیشتر بر محور دانشآموز شکل گرفت. همچنین دانشآموزان با روشهای نوین و جدید یادگیری آشنا شدند.
حرکت از کتابمحوری به سمت برنامهمحوری
کوشا، راهبر برنامه درسی مدرسه حضرت معصومه(س) ناحیه یک ری، با اشاره به تفاوت اصلی زیستبوم جدید با رویکردهای گذشته گفت: یکی از مهمترین تغییرات، حرکت از کتابمحوری به سمت برنامهمحوری و افزایش کنشگری فعال دانشآموزان در کلاس درس بود.
وی ادامه داد: در سالهای گذشته، محیط یادگیری بیشتر به فضای کلاس محدود میشد و در بسیاری از موارد کلاس به محیطی برای سخنرانی معلم تبدیل میشد، اما در زیستبوم جدید، دانشآموزان در آنچه یاد میگیرند و کسب میکنند، مشارکت بیشتری دارند.
کوشا خاطرنشان کرد: این رویکرد به خودآوری، خودگیری و خودآگاهی دانشآموزان کمک میکند و آنان را از حالت منفعل خارج میسازد. همچنین دانشآموزان برای مواجهه با مسائل و مشکلات زندگی واقعی آمادهتر میشوند و با تقویت تفکر الگوریتمی، یاد میگیرند مسائل بزرگ را به مسائل کوچکتر تبدیل کرده و برای حل آنها راه پیدا کنند.
کیانی، راهبر برنامه درسی شهر قدس، نیز از تقویت مهارتهای مختلف دانشآموزان بهعنوان یکی از نتایج اجرای زیستبوم جدید یاد کرد و گفت: در این رویکرد، مهارتهایی مانند درک مطلب در حوزه فارسی مورد توجه قرار گرفت و در حوزه تربیت بدنی نیز سلامت و فعالیت بدنی دانشآموزان در قالب بستههای پیشبینیشده مورد توجه قرار گرفت.
وی افزود: این موضوع برای معلمان اهمیت زیادی داشت، چرا که در سالهای گذشته برنامه مشخص و هدفمندی در این زمینه وجود نداشت، اما در زیستبوم جدید، این فعالیتها با هدفگذاری مشخص دنبال شد.
برنامه درسی؛ برای ساختن مهارتهای زندگی
هاشمی، راهبر برنامه درسی پایه اول دبستان شهدای هویزه منطقه 2 شهر تهران، نیز با اشاره به تغییر رویکرد از کتابمحوری به برنامهمحوری اظهار داشت: در زیستبوم جدید، معلم آزادی عمل بیشتری برای استفاده از خلاقیت خود دارد و دانشآموزان نیز بیشتر در مسیر کسب مهارت قرار میگیرند.
وی گفت: دانشآموزان در کنار خواندن و نوشتن و یادگیری محتوای کتاب، مهارتهایی مانند فکر کردن و حل مسئله را نیز میآموزند و میتوانند این مهارتها را در زندگی خود به کار بگیرند.
هاشمیان، راهبر برنامه درسی از مدرسه نیایش شهرستان قدس، نیز مهمترین تغییر را تبدیل دانشآموز از یک یادگیرنده منفعل به یک جستوجوگر فعال دانست و گفت: یکی از مهمترین اتفاقهایی که در اجرای زیستبوم جدید رخ داد، فعال شدن دانشآموزان در فرایند یادگیری بود.
وی افزود: در کنار این موضوع، تعاملات گروهی دانشآموزان نیز به شکل محسوسی تقویت شد و آنان از سنین پایینتر، همکاری و کمک به یکدیگر را یاد گرفتند؛ بهگونهای که فضای رقابتی برای «اول بودن» جای خود را به مشارکت و همکاری بیشتر داد.
مجموع این تجربهها نشان میدهد که اجرای آزمایشی زیستبوم جدید برنامه درسی، در نگاه مجریان آن، صرفاً تغییر در محتوای آموزشی یا شیوه ارائه درس نبوده است؛ بلکه تلاش کرده نقش دانشآموز را از دریافتکننده محتوا به کنشگر فرایند یادگیری و نقش معلم را از انتقالدهنده صرف محتوا به تسهیلگر و هدایتگر یادگیری تغییر دهد.
این تجربهها همچنین نشان میدهد که پیوند دادن یادگیری با فعالیت، بازی، فناوری، کار گروهی، حل مسئله و مهارتهای زندگی میتواند زمینه شکلگیری محیطی را فراهم کند که در آن دانشآموز، بیش از گذشته، یاد میگیرد که چگونه یاد بگیرد، چگونه با دیگران تعامل کند و چگونه آموختههای خود را در زندگی واقعی به کار گیرد.