مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش با تأکید بر نقش محوری معلم در برنامه درسی گفت: معلم موفق کسی نیست که بیشترین پاسخها را به دانشآموزان بدهد، بلکه کسی است که بیشترین سؤال را در ذهن آنان ایجاد کند.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی؛ حسن آقابابایی، مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، در نشست با دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگيان در سومین رویداد «پرسمان»، با تشبیه نظام تعلیم و تربیت به منظومه شمسی، برنامه درسی را عنصر محوری این منظومه دانست و اظهار کرد: در برنامه درسی عناصر مختلفی همچون کتاب، معلم، دانشآموز، تجهیزات و روشهای یادگیری در کنار یکدیگر قرار دارند، اما مهمترین مؤلفهای که در این نظام نقش ایفا میکند، معلم است.
وی با بیان اینکه مأموریت اصلی معلم، تربیت انسان و نسلی متناسب با نیازهای آینده کشور است، افزود: معلم فقط نباید انتقالدهنده دانش باشد؛ بلکه باید بتواند در دانشآموزان سؤال ایجاد کند. معلمی موفق است که دانشآموزانش بیشترین سؤال را از او بپرسند، نه اینکه صرفاً بیشترین پاسخ را از او دریافت کنند. ارزش کار معلم را میتوان در میزان پرسشگری و تفکری که در دانشآموز ایجاد میکند، دید.
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش در ادامه با تشریح جایگاه آموزشهای فنیوحرفهای اظهار کرد: این آموزشها در کنار نظام آموزش عمومی و آموزش عالی، دارای چارچوب، قواعد و نظام مستقل خود است و مأموریت مهم آن، تربیت افرادی است که بتوانند در لایههای مختلف اقتصاد کشور نقشآفرینی کنند.
آقابابایی با اشاره به چهار زمینه اصلی آموزشهای فنیوحرفهای و کاردانش گفت: این آموزشها حوزههای صنعت، هنر، خدمات و کشاورزی را دربرمیگیرد و در حال حاضر حدود ۹۰ رشته در مجموع دو شاخه فنیوحرفهای و کاردانش ارائه میشود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به استعداد و علاقه دانشآموزان در فرایند هدایت تحصیلی تصریح کرد: همه دانشآموزان استعداد یکسانی ندارند و قرار نیست همه در مسیر رشتههای نظری قرار بگیرند. بسیاری از دانشآموزان استعدادهای هنری، صنعتی، خدماتی یا کشاورزی دارند و نقش معلم در این میان بسیار مهم است؛ زیرا میتواند دانشآموز را به سمت علایق و استعدادهای واقعی خود هدایت کند.
آقابابایی در ادامه، گفت: این تصور که دانشآموزان برتر باید صرفاً به سمت رشتههای نظری بروند و آموزشهای فنیوحرفهای انتخاب دانشآموزانی است که در سایر رشتهها موفق نشدهاند، باید اصلاح شود.
وی افزود: انسانها استعدادها و توانمندیهای متفاوتی دارند و یکی از این استعدادها نیز به مهارتآموزی مربوط میشود. امروز در بسیاری از کشورهای پیشرو، سرمایهگذاری جدی بر آموزشهای فنیوحرفهای صورت میگیرد؛ چراکه تربیت نیروی انسانی توانمند و شایسته، یکی از پایههای رشد اقتصادی کشورهاست.
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش تأکید کرد: اگر به دنبال اقتصادی درونزا و مقاوم در برابر تکانههای اقتصادی هستیم، آموزشهای فنیوحرفهای میتواند یکی از مسیرهای مهم تحقق این هدف باشد. بنابراین باید این انگاره را از ذهن خود و دانشآموزان پاک کنیم که آموزشهای فنیوحرفهای، آموزش دستدوم است.
شایستگی؛ ترکیبی از دانش، مهارت و نگرش
آقابابایی در ادامه با تشریح مفهوم شایستگی در آموزشهای فنیوحرفهای گفت: هدف این آموزشها صرفاً تربیت فرد ماهر نیست، بلکه تربیت «انسان شایسته» است. شایستگی تنها دانستن یا توانستن نیست، بلکه مجموعهای از دانش، مهارت و نگرش است که در کنار یکدیگر، فرد را برای حل مسئله، تصمیمگیری و عملکرد مناسب در موقعیتهای واقعی آماده میکند.
وی افزود: در آموزشهای فنیوحرفهای، علاوه بر شایستگیهای فنی، شایستگیهای غیرفنی نیز اهمیت زیادی دارند؛ مؤلفههایی مانند اخلاق حرفهای، مسئولیتپذیری، امانتداری، مدیریت زمان، مدیریت منابع و پایبندی به تعهدات از جمله این شایستگیها هستند و در بسیاری از موارد اهمیت آنها کمتر از شایستگیهای فنی نیست. شایستگیهای ایمنی و توجه به حفظ جان خود و دیگران نیز از دیگر مؤلفههای مهم مورد توجه در این آموزشهاست.
از نیاز بازار کار تا برنامه درسی و تربیت نیروی ماهر
مدیرکل دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش، فرایند برنامهریزی آموزشی در این حوزه را متأثر از نیازهای واقعی بازار کار دانست و توضیح داد: برنامهریزی آموزشهای فنیوحرفهای از مرحله نیازسنجی آغاز میشود؛ در این مرحله مشاغل موجود و نیازهای کشور در حوزههای مختلف شناسایی میشوند و برای احصای این نیازها از دیدگاه خبرگان، متخصصان، کارفرمایان و فعالان بازار کار استفاده میشود.
وی ادامه داد: نیازهای شغلی پس از شناسایی، طی فرایندی به برنامه درسی تبدیل میشوند و برنامه درسی نیز مؤلفههای مختلفی دارد که یکی از آنها محتوا و کتابهای درسی است. البته محتوا صرفاً به کتاب محدود نمیشود و فیلم، انیمیشن و نرمافزارهای آموزشی نیز میتوانند بخشی از محتوای آموزشی باشند.
آقابابایی با اشاره به نقش معلم در مرحله اجرای برنامه درسی اظهار کرد: محتوای آموزشی پس از طراحی در اختیار معلمان قرار میگیرد و آنان با استفاده از روشهای تدریس، این محتوا را به فرایند یادگیری تبدیل میکنند. در این میان باید میان تدریس خوب، تدریس موفق و تدریس باکیفیت تفاوت قائل شد؛ تدریس خوب میتواند به معنای استفاده مناسب از روش و اندیشه آموزشی باشد، تدریس موفق زمانی است که معلم به هدف آموزشی خود برسد و تدریس باکیفیت زمانی شکل میگیرد که عنصر اخلاق نیز در آموزش مورد توجه قرار گیرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: در آموزشهای فنیوحرفهای، نیاز بازار کار به برنامه درسی و سپس به محتوا تبدیل میشود و خروجی این فرایند، دانشآموزی ماهر و توانمند است که بتواند هم در مسیر انتخاب و ایجاد شغل و دستیابی به استقلال فردی موفق باشد و هم در جامعه نقش مؤثر و خدمترسان ایفا کند.