به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، دکتر سیدمهدی باقریان، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، در گفت‌وگو با برنامه «روی خط خبر» شبکه خبر سیما، با تشریح اهداف و ویژگی‌های زیست‌بوم جدید برنامه درسی دوره اول ابتدایی، اظهار کرد: مأموریت مدرسه و نظام آموزشی بسیار فراتر از انتقال محتوای کتاب درسی در چارچوب کلاس درس است و در الگوی جدید تلاش می‌شود با حرکت تدریجی از کتاب‌محوری به برنامه‌محوری، نقش تربیت در کنار آموزش تقویت شود.

وی با اشاره به اینکه در تلقی رایج از مدرسه، معمولاً کتاب درسی و کلاس درس محور اصلی فعالیت‌های آموزشی هستند، افزود: در زیست‌بوم جدید برنامه درسی، تلاش شده است با بازنگری در شیوه برنامه‌ریزی درسی، محتوای آموزشی و نحوه اجرای برنامه‌ها، زمینه شکل‌گیری الگویی فراهم شود که در آن مدرسه از خودآگاهی، اختیار و مسئولیت بیشتری برای اجرای برنامه درسی برخوردار باشد.

راهنمای عمل برنامه درسی؛ مبنای فعالیت مدارس

باقریان با تشریح ساختار این زیست‌بوم گفت: در این الگو، برای هر دوره تحصیلی، راهنمای عمل برنامه درسی با هدف تبیین انتظارات ملی و چارچوب‌های تعیین‌شده برای نظام آموزشی تدوین می‌شود. در سطح مدرسه نیز راهنمای عمل برنامه درسی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین خروجی‌های سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، مرجع و مبنای فعالیت‌های آموزشی و تربیتی مدرسه خواهد بود.

وی ادامه داد: در کنار این راهنما، بسته‌های تربیت و یادگیری که کتاب درسی یکی از اجزای آن است، به‌عنوان پیشنهادهایی متناسب با اهداف برنامه درسی در اختیار مدارس قرار می‌گیرد. همچنین برای پشتیبانی از اجرای صحیح این برنامه‌ها، نظامی از خدمات پشتیبانی علمی پیش‌بینی شده است تا مدارس در مسیر اجرای برنامه درسی از همراهی و حمایت تخصصی برخوردار باشند.

کتاب‌های درسی حذف نمی‌شوند؛ مواجهه با آنها منعطف خواهد بود

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری با تأکید بر حفظ جایگاه کتاب‌های درسی در نظام آموزشی تصریح کرد: در زیست‌بوم جدید، کتاب‌های درسی حذف نخواهند شد؛ بلکه تلاش می‌کنیم مواجهه مدارس و معلمان با کتاب درسی و نحوه اجرای محتوای آن، متناسب با موقعیت و اقتضائات هر مدرسه و در چارچوب کلی برنامه درسی، انعطاف‌پذیر باشد.

وی با بیان اینکه در این الگو، معلمان متناسب با شرایط آموزشی و تربیتی مدرسه از سطوح مختلفی از اختیار برخوردار خواهند شد، توضیح داد: مدرسه در گام نخست باید به‌عنوان مجری آگاه و اندیشه‌ورز برنامه درسی عمل کند؛ به این معنا که معلم و مدرسه ضمن شناخت اهداف و منطق طراحی بسته‌های آموزشی، آنها را به‌درستی اجرا کنند. در مراحل بعد، امکان انطباق بخش‌هایی از محتوا با شرایط بومی و محیطی مدرسه فراهم می‌شود.

باقریان افزود: برای مثال، اگر برخی گیاهان معرفی‌شده در کتاب درسی با شرایط اقلیمی و محیطی یک منطقه تناسب نداشته باشند، معلم می‌تواند نمونه‌های متناسب با زیست‌بوم همان منطقه را جایگزین کند. همچنین در مراحل پیشرفته‌تر، مدرسه و معلم می‌توانند با توجه به نیازهای دانش‌آموزان، از ظرفیت انتخاب و حتی پیشنهاد تولید بسته‌های آموزشی متناسب با نیازهای آموزشی و تربیتی خود بهره‌مند شوند.

پیوند آموزش و پرورش در قالب وحدت تربیتی

وی یکی از اهداف محوری زیست‌بوم جدید را ایجاد وحدت تربیتی در مدرسه دانست و گفت: در این الگو تلاش می‌شود فاصله میان فعالیت‌های آموزشی و پرورشی کاهش یابد و همه فعالیت‌های مدرسه در چارچوب یک مأموریت مشترک تربیتی تعریف شوند.

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری ادامه داد: در کنار فعالیت‌های مرتبط با بسته‌های تربیت و یادگیری، زمان مشخصی نیز برای فعالیت‌های خارج از کلاس پیش‌بینی می‌شود؛ فعالیت‌هایی که می‌توانند در حوزه‌های مهارتی، تربیتی، ورزشی، باشگاه‌های دانش‌آموزی و سایر فرصت‌های یادگیری انتخابی تعریف شوند. به این ترتیب، آموزش و تربیت در یک مسیر منسجم و هماهنگ قرار می‌گیرند.

بازطراحی کتاب‌های پایه اول با محوریت شوق یادگیری

باقریان در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به بازطراحی محتوای آموزشی پایه اول ابتدایی اظهار کرد: بسته‌های آموزشی جدید براساس راهنماهای تفصیلی و مسیرهای مشخص تعلیم و تربیت طراحی شده‌اند و در تدوین آنها، ایجاد جذابیت و درگیر کردن فعال دانش‌آموز با فرایند یادگیری مورد توجه قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه در این الگو، آموزش از مسیر تجربه و فعالیت‌های جذاب آغاز می‌شود، به کتاب فارسی پایه اول اشاره کرد و افزود: برای آموزش الفبا، به‌جای ورود مستقیم و ابتدایی به آموزش حروف، بازی‌ای با عنوان «نقشه گنج» طراحی شده است که به‌عنوان نقطه ورود دانش‌آموز به فرایند یادگیری در نظر گرفته شده است.

وی همچنین از طراحی و بازنگری محتوای کتاب‌هایی همچون هنر و خلاقیت، جهان پیرامون، ریاضی دوست‌داشتنی و آموزش قرآن براساس مسیرهای تربیتی و یادگیری خبر داد و گفت: در بازطراحی این کتاب‌ها، تصویرگری و طراحی بصری نیز با همکاری جمعی از هنرمندان و تصویرگران مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

باقریان تأکید کرد: به‌ویژه در دوره اول ابتدایی، ایجاد شوق یادگیری، برقراری ارتباط عاطفی دانش‌آموز با محیط یادگیری و تقویت مهارت‌های پایه، از جمله خواندن، نوشتن و محاسبه، از اولویت‌های اصلی طراحی برنامه‌های آموزشی است.

اجرای برنامه در ۲۰۰ مدرسه کشور و آموزش راهبران برنامه درسی

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری درباره مراحل اجرای این برنامه نیز توضیح داد: اجرای آزمایشی زیست‌بوم جدید برنامه درسی در سال گذشته در هشت مدرسه تهران و شهرستان‌های استان تهران آغاز شد و با توجه به حساسیت پایه اول ابتدایی و ضرورت مراقبت از مسیر یادگیری دانش‌آموزان، این مرحله با همراهی نظام راهبری برنامه درسی دنبال شد.

وی افزود: در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، برنامه وارد مرحله الگوسازی شده و اکنون در ۲۰۰ مدرسه در سراسر کشور در حال اجراست. در این مرحله، از هر استان دست‌کم دو منطقه و در هر منطقه دو مدرسه در اجرای برنامه مشارکت خواهند داشت. همچنین برخی مدارس عشایری و چندپایه نیز در این طرح حضور دارند.

باقریان با اشاره به اینکه توسعه این الگو به‌صورت تدریجی و متناسب با نتایج مراحل اجرا دنبال خواهد شد، اظهار کرد: در صورت فراهم شدن شرایط و آمادگی زیرساخت‌های لازم، در سال آینده امکان گسترش برنامه به حداقل ۵۰ درصد کلاس‌های درس نیز پیش‌بینی شده است و در ادامه، توسعه و پوشش سراسری آن در دستور کار قرار خواهد گرفت.

وی در ادامه از آموزش راهبران برنامه درسی به‌عنوان یکی از الزامات اجرای موفق این برنامه یاد کرد و گفت: در مسیر توسعه طرح، نزدیک به ۱۰۰ راهبر برنامه درسی، دوره‌های آموزشی تخصصی را پشت سر گذاشته‌اند و حدود ۱۰۰ ساعت آموزش دیده‌اند تا در کنار آموزگاران و مدارس، فرایند اجرای برنامه را راهبری و پشتیبانی کنند.

تقویت هویت ملی، تفکر و مهارت‌های ارتباطی دانش‌آموزان

باقریان در تشریح انتظارات از اجرای زیست‌بوم جدید برنامه درسی گفت: هدف اصلی این برنامه، تقویت شایستگی‌های عمومی دانش‌آموزان در چهار محور هویت ملی، ارتباط مسئولانه، تفکر و تعقل و خویشتن‌سازی است.

وی افزود: انتظار داریم دانش‌آموزان در کنار برخورداری از سواد پایه مناسب در حوزه‌هایی همچون زبان فارسی و ریاضی، ایران‌دوستی، توانایی برقراری ارتباط مؤثر و گفت‌وگوی سازنده، اعتمادبه‌نفس، مهارت کار گروهی و مسئولیت‌پذیری را نیز در خود تقویت کنند.

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری در پایان تأکید کرد: زیست‌بوم جدید برنامه درسی با هدف فراهم کردن زمینه ایفای نقش فعال‌تر مدارس و معلمان و ایجاد پیوندی منسجم میان آموزش و تربیت طراحی شده است و اجرای تدریجی آن می‌تواند زمینه‌ساز تحول در تجربه یادگیری دانش‌آموزان و ارتقای کیفیت فعالیت‌های آموزشی و تربیتی مدارس باشد.